Fortepiany - sample czy modelowanie?

Dotąd nie przykładałem jakiejś szczególnej wagi do brzmienia fortepianów w moich nagraniach - nie jestem pianistą, a od lat moje w sumie niewielkie potrzeby zaspokajał Pianoteq, czyli fortepian modelowany. Tu i ówdzie spotykam się jednak z opinią, że "nie ma to jak fortepian samplowany", a modelowane fortepiany zawsze będą brzmieć gorzej. Podobnego zdania był także jeden z Czytelników, który zdecydowanie odrzucił brzmienie Pianoteq 6, a obecnie ma dylemat, czy wersja dziewiąta wreszcie dojrzała na tyle, by zmierzyć się z samplowaną elitą.

Niestety, samplowanej elity nie mam zbyt licznej, bo - jako się rzekło - mnie akurat Pianoteq w zupełności odpowiada, więc i nie czułem potrzeby inwestowania w tę grupę instrumentów. No, ale i mnie zaczęła drążyć wątpliwość, czy aby faktycznie sample nie są dużo lepsze, a różnica - drastyczna i jasno słyszalna. Tylko - jak to sprawdzić? Postanowiłem zagrać w grę.

Ślepy test - jedyna droga

Podumawszy chwilę oceniłem, że najprościej będzie nagrać ten sam plik MIDI, pochodzący z MAESTRO DataSet, za pomocą wszystkich posiadanych przeze mnie bibliotek fortepianowych (no, prawie wszystkich - powiedzmy: wszystkich znaczących). Wynikowym plikom nadam nazwy kodowe, żeby nie było widać, który plik pochodzi z jakiego instrumentu, zaś informację o powiązaniu kodu z instrumentem zachowam sobie osobno do późniejszego sprawdzenia. Na swoje potrzeby zrobiłem to po prostu w Reaperze, korzystając ze skryptu lua do losowego nadawania nazw ścieżkom, zaś na potrzeby tego posta po prostu zrobiłem losowanie ręcznie.

Ślepy test ma tę zaletę, że nie możemy oszukać samych siebie. Słuchamy i wydajemy werdykt w oparciu o to, co faktycznie słyszymy, a nie, co chcemy słyszeć albo co wydaje nam się, że słyszymy. Oczywiście, trzeba być uczciwym i nie zaglądać najpierw do rozwiązania.

Żeby wymaganiom licencyjnym stało się zadość, użyłem "Etiudy c-moll nr 12, op. 10" Fryderyka Chopina zgodnie z MAESTRO Dataset — Creative Commons BY-NC-SA 4.0.

Jak używać?

Pliki z nazwami kodowymi (numery 01-09) umieściłem w archiwum zip do pobrania, a w osobnym pliku umieściłem rozwiązanie, czyli przypisanie numeru 01-09 do konkretnych instrumentów VST.

Trzeba zatem pobrać archiwum, rozpakować je gdzieś na swoim dysku i przesłuchać kolejno wszystkie dziewięć plików wav, oceniając jakość i typując nazwy instrumentów. Potem porównujemy nasze typy z rozwiązaniem i już wiemy, ile fortepianów odgadliśmy prawidłowo, a ile nie.

W teście użyłem następujących instrumentów (tu kolejność alfabetyczna, nie odpowiada kolejności nagrań):

• Alicia Keys Piano Big Concert Hall (sample)
• Arturia Piano V3 Japanese Classical Clean (modelowany)
• Noire Pure (sample)
• Pianoteq Grand Steinway D (New York) Classical Recording (modelowany)
• Pianoteq Shigeru Kawai SK-EX Classical Recording (modelowany)
• The Giant (sample)
• The Grandeur (sample)
• UVI Grand Piano D (sample)
• Vienna Symphonic Library Synchron Fazioli 308 Player (sample)

Brak fortepianów Ivory II czy Garritan CFX, ale myślę, że zarówno Noire, jak i VSL Fazioli 308 dzielnie spełniają rolę fortepianów z wyższej półki.

Założenia techniczne

Wszystkie pliki były renderowane bezpośrednio z DAW do formatu wav 24-bit i są znormalizowane do mniej więcej -15LUFS, aby głośność nie wypływała na ocenę jakości (wiadomo, że zwykle oceniamy nagranie głośniejsze jako "lepsze").

Wszystkie instrumenty nagrałem z ich własną konfiguracją, tak, jak są dostarczane przez producenta. Nie był stosowany zewnętrzny pogłos, ale też nie starałem się na siłę wyłączać wbudowanych pogłosów samych instrumentów. Grają tak, jak je zaprogramowali twórcy - im w końcu powinno najbardziej zależeć, żeby było to brzmienie przynajmniej przyzwoite. Czy to dobre rozwiązanie? Nie wiem, ale nie wpadłem na nic lepszego. Alternatywą było maksymalne wycięcie wszystkich efektów, w tym pogłosu i zastosowanie jakiegoś pogłosu zewnętrznego, np. Seventh Heaven od LiquidSonic. No, właśnie, ale dlaczego akurat ten? Może FabFilter Pro-R2? Albo Blackhole Immersive? I jak duży pogłos ustawić?

Poza tym fortepiany samplowane zawsze będą miały troszeczkę naturalnego pogłosu, bo w końcu nagrywano instrument akustyczny w jakiejś przestrzeni - z kolei fortepiany modelowane można "osuszyć" praktycznie do zera i przez to staną się bardzo wyraźnie odróżnialne. Ostatecznie myślę zatem, że zostawienie stanu "z pudełka" nie jest rozwiązaniem tragicznym.

Dlaczego jednak zdecydowałem się na niewygodne pliki wav, archiwum zip i plik tekstowy? Przede wszystkim z powodów jakościowych - ocenianie brzmienia fortepianów na takim poziomie, gdy liczą się tak naprawdę niuanse, na podstawie skompresowanego audio (mp3 lub YouTube) nie ma dużego sensu. Mógłbym wrzucić te pliki na mojego BandCampa, ale do dokładnych porównań i tak by trzeba te pliki pobrać lokalnie, a i nagrania wrzucane na BandCamp są jakoś "procesowane", więc... W archiwum macie pliki wav praktycznie prosto z wirtualnych instrumentów, bez kompresji i chyba tyle powinno wystarczyć.

Wyniki

Nie wiem, jak Wasze wyniki, ja nie odgadłem całej stawki. Byłem w stanie wskazać Arturię i UVI, ale cała reszta była już trochę na zasadzie strzelania, to znaczy, niektóre trafiłem, a niektóre nie. Najbardziej "na ślepo" spodobał mi się (jak się okazało) Grand Steinway D od Pianoteq (którego mylnie oznaczyłem jako Shigeru Kawai), po przeciwnej stronie znalazł się Fazioli od VSL(!), który "na ślepo" wcale mi się nie spodobał.

Uf, na szczęście to wszystko tylko zabawa, ciekawostka, żeby sprawdzić, na ile jesteśmy w stanie faktycznie cokolwiek rozpoznać.

Moim prywatnym zdaniem, fortepiany wirtualne na dzisiejszym poziomie są już tak wysoko, że właśnie zastosowany pogłos, jego jakość i ustawienia mają większy wpływ na jakość dźwięku niż to, czy źródłem są sample czy model matematyczny. I jeśli ktoś nie gra czynnie na instrumencie, to dobry pogłos naprawdę "robi różnicę".

Co innego pianiści, który przede wszystkim wymagają precyzji, szybkiej reakcji (czyli niskiej latencji) i dużej dynamiki. Pod tym względem Pianoteq i fortepiany od VSL są obecnie na topie - a wniosek ten wyciągam po pierwsze z własnych obserwacji, a po drugie po przejrzeniu naprawdę wielu testów i zapoznaniu się z opiniami wielu osób, głównie pianistów.

Ale - nie oznacza to, że tylko VSL i tylko Pianoteq się liczą. Tak naprawdę przy doborze wirtualnego fortepianu liczy się wyłącznie... własny gust i oczekiwania. Nikt nam nie wmówi, że coś się nam podoba, jeśli się nie podoba, a gra na instrumencie przecież ma sprawiać przyjemność!